دانشگاه باقرالعلوم (ع) آیین حکمت 2008-9309 18 1 2026 04 09 Assessing the Capacity of the Principles of Jurisprudential Methodology (Uṣūl al-Fiqh) in Theological and Philosophical Inferences from Qur'anic Verses and Hadiths ظرفیت سنجی قواعد علم اصول در استنباط های کلامی و فلسفی از آیات و روایات 9 34 80153 10.22081/pwq.2025.70442.1206 FA محمدتقی یوسفی دانشیار گروه فلسفه و کلام، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران امیر حسین رضایی دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران Journal Article 2025 12 04 The present article, entitled "Assessing the Capacity of the Principles of Jurisprudence (<em>Uṣūl al-Fiqh</em>) in Theological and Philosophical Inferences from the Qur'an and Hadith," constitutes an endeavor to address the question of whether the principles of <em>uṣūl al-fiqh</em> can be employed in interrogating the Scripture and Tradition (<em>Kitāb</em> and Sunnah) within the domain of philosophical and doctrinal knowledge, and if so, to what extent such capacity exists. This study, conducted through an analytical-descriptive method, first presents the conceivable viewpoints on this question in both general and particular terms, and subsequently assesses the content of <em>uṣūl al-fiqh</em> in terms of its capacity. In the general approach, through a comparison between <em>uṣūl al-fiqh</em> and the two disciplines of theology (<em>kalām</em>) and philosophy—in terms of subject matter, types of propositions, inferential methodology, and epistemological dimensions—the points of convergence and divergence are elucidated. In the particular approach, the capacity of specific rules operative in this discipline is evaluated, and in a subsequent stage, the potential of these rules for inference from the Qur'an and Sunnah is critically gauged. The conclusion reached is that, in the author's view, a wholesale negation of the applicability of these rules to infer from the revealed text (<em>alfāẓ al-waḥy</em>) is unjustified; rather, through the refinement of these rules alongside alternative hermeneutical strategies, it is possible to attain philosophical-theological insights from the Scripture and Tradition. مقاله پیش رو با موضوع «ظرفیت‌سنجی قواعد علم اصول در استنباط‌های کلامی و فلسفی از آیات و روایات» تلاشی است با هدف پاسخ به این سوال که آیا می‌توان از ظرفیت قواعد علم اصول در استنطاق کتاب و سنت، در حوزه معارف حِکمی و اعتقادی، بهره جست یا خیر؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ، این ظرفیت تا چه اندازه وجود دارد. در این نوشته که به روش تحلیلی - توصیفی تنظیم شده است، پس از ارائه دیدگاه‌های قابل فرض در پاسخ به این سوال، به دو شکل کلی و موردی، محتوای علم اصول فقه ظرفیت‌سنجی شده است. در روش کلی، با مقایسه میان علم اصول با دو علم کلام و فلسفه از حیث غرض، سنخ گزاره‌ها، روش استنباطی و ابعاد معرفت‌شناختی، وجوه اشتراک و افتراق تبیین شده و در روش موردی، توانِ قواعد جاری در این علم ارزیابی و سپس توان این قواعد در استنباط از کتاب و سنت عیارسنجی شده است. حاصل آنکه، به نظر نگارنده سلب کلی کارکرد قواعد این علم در استنباط از الفاظ وحی صحیح نیست و با ارتقای این قواعد، در کنار راهکارهای جایگزین، می‌توان از کتاب و سنت بهره‌ای حِکمی بر. https://pwq.bou.ac.ir/article_80153_795e73d9b14850cb151191efe8da8cd0.pdf