دانشگاه باقرالعلوم (ع) آیین حکمت 2008-9309 18 1 2026 04 09 An Analytical-Critical Examination of Jewish and Islamic Theology from the Perspective of the Qur'an بررسی تحلیلی انتقادی خداشناسی یهود و اسلام از نظر قرآن 35 58 80154 10.22081/pwq.2026.73686.1264 FA جمال سروش مدیر گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه ملایر شاهین دریکوندی دانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ملایر، همدان، ایران Journal Article 2025 12 08 Theology (the conception of God), as the foundational pillar of the Abrahamic religions, plays a pivotal role in the formation of beliefs, values, and social interactions. This study undertakes an analytical-critical examination of the theology of Judaism and Islam from the perspective of the Qur'an, focusing on theological commonalities and divergences to elucidate and critique these concepts. The primary objectives include identifying theological beliefs in both religions, comparatively analyzing divine attributes, and assessing Qur'anic critiques of potential deviations. The research employs a qualitative descriptive-analytical method with a comparative approach, drawing upon data from sacred scriptures (the Torah and the Qur'an), religious traditions (the Talmud and ḥadīth), and authoritative commentaries (such as <em>al-Mīzān</em>). Analyses are conducted using hermeneutic methods and tabular comparisons to enhance clarity and validity. The findings indicate that while both religions emphasize Abrahamic monotheism, Jewish theology is often characterized by ethnocentric and anthropomorphic tendencies, whereas Islam focuses on absolute divine transcendence (<em>tanzīh</em>) and universalism. The Qur'anic critiques—including textual distortion (<em>taḥrīf</em>), attributing progeny to God, and divine miserliness—rectify these deviations and steer monotheism toward a more pristine conception. These differences are rooted in historical and cultural influences, such as the Babylonian exile in Judaism and the prophetic mission (<em>biʿtha</em>) in the pre-Islamic Arabian milieu of Islam. In conclusion, the study underscores the potential for interfaith dialogue and suggests that focusing on shared monotheistic principles and revising ethnocentric tendencies can foster theological convergence. This research may contribute to reducing religious misunderstandings and promoting peace in pluralistic societies. Limitations include the exclusive focus on classical texts, and future research is proposed to examine modern developments in Jewish theology. <br /><br /><br /><br /> خداشناسی به عنوان بنیادی‌ترین آموزه ادیان ابراهیمی، نقشی اساسی در شکل‌گیری نظام اعتقادی، ارزش‌های اخلاقی و مناسبات اجتماعی پیروان این ادیان ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-انتقادی، به بررسی خداشناسی در یهودیت و اسلام از منظر قرآن کریم پرداخته و با تمرکز بر اشتراکات و تفاوت‌های الهیاتی، به تبیین و نقد این دو سنت دینی می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی مؤلفه‌های خداشناسی در هر دو دین، تحلیل مقایسه‌ای صفات و افعال الهی، و ارزیابی نقدهای قرآنی بر انحرافات احتمالی است. این تحقیق با روش کیفی، توصیفی - تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده و داده‌ها آن از متون مقدس (قرآن کریم و تورات )، سنت‌های دینی (تلمود و احادیث) و تفاسیر معتبر، به‌ویژه <em>المیزان</em>، گردآوری شده‌ است. تحلیل داده‌ها با‌ بهره‌گیری<em>داده‌‌ دابا</em> <em>بهره‌گیری</em> از روش هرمنوتیکی و مقایسه جدولی انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که هر دو دین بر اصل توحید ابراهیمی تأکید دارند، اما خداشناسی یهودی اغلب قوم‌محور و انسان‌گونه است، در حالی که اسلام بر تنزیه مطلق و جهانی‌ بودن تمرکز دارد. نقدهای قرآنی، از جمله تحریف متون، نسبت فرزند به خداوند، و بخل الهی، این انحرافات را اصلاح کرده و توحید را به سوی مفهومی ناب‌تر هدایت می‌کنند. این تفاوت‌ها ریشه در تأثیرات تاریخی و فرهنگی دارند، مانند تبعید بابلی در یهودیت و بعثت در محیط جاهلی اسلام. در نتیجه، پژوهش بر ظرفیت گفت‌وگوی بین‌ادیانی تأکید دارد و پیشنهاد می‌کند تمرکز بر اشتراکات توحیدی و بازنگری قوم‌محوری، هم‌گرایی الهیاتی را تقویت کند. این مطالعه می‌تواند به کاهش سوءتفاهم‌های دینی و ترویج صلح در جوامع پلورال کمک کند. محدودیت‌ها شامل تمرکز بر متون کلاسیک است و پیشنهاد تحقیقات آتی بررسی تحولات مدرن خداشناسی یهودیت است. <br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> https://pwq.bou.ac.ir/article_80154_4ce7be9e2b5f85599f9dca93241fd704.pdf