دانشگاه باقرالعلوم (ع) آیین حکمت 2008-9309 18 1 2026 04 09 Factors Influencing the Definition and Divisions of Demonstration (a priori and a posteriori) عوامل مؤثر در تعریف وتقسیمات برهان(انّی و لمّی) 123 140 80157 10.22081/pwq.2025.38332.291 FA مریم رنجبر دانشجوی دکتری فلسفه و کلام، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران ساره تقوایی دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه جهرم،جهرم، ایران پروین نیک سرشت استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2025 11 10 Logicians, on the one hand, define demonstration (burhān) as a syllogism composed of certain premises that yields a certain conclusion. On the other hand, through the articulation of the criterion of li-mā (demonstration propter quid), the rule of dhawāt al-asbāb (the principle of causes), and the conditions governing the premises of demonstration, they have expanded or restricted its divisions. For instance, by invoking the rule of dhawāt al-asbāb, they have maintained that only the li-mā demonstration yields certainty. The question thus arises: among the various criteria and standards considered by logicians in the division of demonstration, which is more tenable? The author's aim is to examine the factors influencing the classifications of demonstration, addressing the inadequacies of certain criteria—particularly the rule of dhawāt al-asbāb—and then, drawing upon the view of Mullā Ṣadrā (d. 1640 CE), to argue, in contrast to other positions, that demonstration should be regarded as an argument with certain premises leading to a certain conclusion, while also contending that non-li-mā demonstrations can, under specific conditions, yield certainty and thus fall within the definition of demonstration. منطقیان از یک سو، با بیان تعریف برهانف اذعان دارند که برهان، قیاسی است مؤلف از مقدمات یقینی که منتج به نتیجه یقینی است و از سوی دیگر، با بیان معیار لمّیت، قاعده ذوات‌الاسباب و شرایط مقدمات برهان، به قبض و بسط تقسیمات برهان پرداخته اند؛ به عنوان مثال، با طرح قاعده ذوات‌الاسباب، تنها برهان لمّی را معطی یقین دانسته‌اند. حال این مسئله مطرح است که از میان معیار‌ها و ملاک‌های مؤثر در تقسیم برهان که منطقیان در نظر دارند، کدام‌یک به صواب نزدیک تر است؟ سعی نگارنده متمرکز بر این مطلب است که با بیان عوامل مؤثر در باب تقسیمات برهان، به نارسایی برخی از آن‌ها از جمله « قاعده ذوات‌الاسباب»، بپردازد وسپس با تکیه بر نظر ملاصدرا (ره)، از میان دیگر نظریات، از یک سو برهان را استدلالی با مقدمات یقینی که نتیجه یقینی دارد تلقی کند و از طرف دیگر، برهان‌های غیر لمّی را در شرایط خاص، یقینی و داخل در تعریف برهان بداند.

https://pwq.bou.ac.ir/article_80157_d644cac01d6e0134aaedf71ad7fca610.pdf