دانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930917420260320Criticism of the Hypothesis of Eliminating Mental Process in the Denotation of Proper and Common Nouns Based on the Thought of Allamah Mesbah Yazdiنقد فرضیه حذف فرایند ذهنی در دلالت اسامی خاص و عام بر پایه اندیشه علامه مصباح یزدی7407975710.22081/pwq.2026.74084.1273FAمهدیاحمد خان بیگیاستادیار گروه فلسفه،موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)،قم،ایرانJournal Article20260125Some analytical philosophers, such as Russell and Wittgenstein I, believe that to overcome the problems of mentalism, descriptive phrases in propositions referring to the external world must end in a term in the subject area that refers to its object outside without evoking any meaning in the mind and directly (Logical Atomism). Demonstrative pronouns and proper nouns play such a role in the realm of vocabulary. In agreement with them, Donlan, Putnam, and Kripke also proposed the causal theory of reference; Kripke believes that this kind of denotation is not specific to particular things, but also applies to the reference of common nouns to types of beings in the physical world, and provides reasons for his claim. This article first explains the most important reasons for this theory using a descriptive-analytical method and after criticizing them, presents the view of Islamic philosophy on the topic of "naming" with emphasis and inspiration from the ideas of Allamah Mesbah Yazdi. This approach, by analyzing the construction quality of particular (<em>juz'ī</em>) and essential concepts, concludes that the transfer through demonstrative pronouns and names is not fundamentally a direct transfer, but is facilitated through the representation of aforementioned concepts. The important implications of each of these two perspectives will also be examined.برخی از فیلسوفان تحلیلی همچون راسل و ویتگنشتاین اول معتقدند برای برونرفت از اشکال ذهنگرایی، عبارات وصفی در گزارههای حاکی از عالم خارج باید به عبارتی در ناحیه موضوع ختم گردد که دلالت آن بر متعلقاش در خارج بدون تبادر هیچ معنایی در ذهن و مستقیم صورت پذیرد (أتمیسم منطقی). اسامی اشاره و نامهای خاص چنین نقشی را در ساحت واژگان بر عهده دارند. موافق با ایشان دانلان، پاتنم و کریپکی نیز نظریه علی دلالت را مطرح کردهاند؛ کریپکی معتقد است اینگونه دلالت مخصوص امور متشخص نیست، بلکه در ارجاع از اسامی عام به انواع موجودات در عالم فیزیک نیز برقرار است و برای ادعای خود به دلایلی استناد میکند. نوشتار حاضر ابتدا با روش توصیفی - تحلیلی به تبیین مهمترین دلایل این نظریه میپردازد و پس از نقادی آنها، نظر فلسفه اسلامی در مبحث «نامگذاری» را با تأکید و الهام از آرای علامه مصباح ارائه میدهد. این رویکرد با تحلیل کیفیت ساخت مفهوم جزئی و ماهوی، به این نتیجه دست مییابد که انتقال از طریق اسامی اشاره و نامها اساساً انتقالی مستقیم نیست، بلکه از طریق حکایت مفاهیم پیشگفته تدارک میگردد. در این میان به پیامدهای مهم هر یک از این دو نگاه نیز پرداخته خواهد شد.<br /> https://pwq.bou.ac.ir/article_79757_a1a797b5dfd56bfd63379ea37a2ee4ee.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930917420260320Al-Farabi and Avicenna's Disagreement on Modality in Disjunctive Propositionsبررسی اختلاف فارابی و ابنسینا درباره جهات در منفصله41707950910.22081/pwq.2026.72957.1250FAرحمت اللهرضاییدانش آموخته دکتری فلسفه،موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)،قم،ایرانJournal Article20250922Avicenna restricts the acceptance of "modalities" (<em>jiha</em>, pl. <em>juhāt</em>) to conditional propositions connected (<em>muttaṣila</em>) and considers their application in disjunctive (<em>munfaṣila</em>) propositions invalid. Given the fundamental role of modality in analyzing the truth, permanence, and necessity of propositions, Avicenna's position creates a significant theoretical gap: if disjunctive propositions, like connected ones, have quantifiers (<em>sur</em>), why can't they possess modalities? This article highlights this contradiction and pursues two central questions: First: Why, from Avicenna's perspective, cannot "contradiction" and "coincidence" be considered modalities of disjunctive propositions? Second: Why do the well-known modalities of "necessity," "permanence," and "possibility" not have the capacity to be applied to disjunctive propositions?<br />While the scholar Tusi (Khwaja Naṣīr al-Din Ṭūsī) offers a vague response by accepting the lack of modalities in disjunctive propositions, this research demonstrates that a more precise answer depends on two fundamental foundations in Avicenna's thought: his specific understanding of the nature of a disjunctive proposition and the reality of "disjunction" in contrast to Al-Farabi, and the denial of a real distinction between necessity and permanence. Based on this, the article argues that none of the four well-known modalities can be applied in a disjunctive proposition; consequently, the division of disjunctive propositions into "with modality" (<em>muwajjiha</em>) and "absolute" (<em>muṭlaqa</em>) is invalid from Avicenna's perspective.ابنسینا پذیرش «جهات» را به قضایای شرطیه متصله محدود میکند و کاربرد آنها را در شرطیه منفصله ناموجه میداند. با توجه به نقش بنیادین جهت در تحلیل صدق، دوام و ضرورت قضایا، این موضع ابنسینا خلأ نظری مهمی پدید میآورد: اگر منفصلهها همانند متصلهها دارای سور هستند، چرا نتوانند واجد جهت باشند؟ این مقاله با برجستهکردن این تعارض، دو پرسش محوری را پی میگیرد:<br />نخست: چرا از منظر ابنسینا «عناد» و «اتفاق» را نمیتوان جهات منفصله دانست؟ دوم: چرا جهات مشهورِ «ضرورت»، «دوام» و «امکان» قابلیت اطلاق بر منفصله را ندارند؟<br />درحالیکه محقق طوسی با پذیرش بیجهتیِ منفصله پاسخی اجمالی عرضه میکند، این پژوهش نشان میدهد پاسخ دقیقتر به دو مبنای اساسی در اندیشه ابنسینا وابسته است: تلقی خاص او از چیستی قضیه منفصله و حقیقت «انفصال» در تمایز با فارابی، و انکار تمایز واقعی میان ضرورت و دوام. بر این اساس، مقاله استدلال میکند که هیچیک از جهات چهارگانه مشهور نمیتوانند در شرطیه منفصله جاری شوند؛ درنتیجه تقسیم منفصله به موجهه و مطلقه از نظر ابنسینا ناموجه است.https://pwq.bou.ac.ir/article_79509_859d94f72579aab1f955e1e50a6b5584.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930917420260320Substantiation of Correspondence between the Four Levels of Knowledge and the Four Levels of Existence Based on a Narration from Imam al-Ṣādiq (AS)اثبات تناظر مراتب چهارگانۀ معارف با عوالم چهارگانۀ وجود بر اساس روایتی از امام صادق (ع)71987933610.22081/pwq.2026.73173.1255FAمنصورمهدویاستادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی،دانشگاه جهرم،جهرم،ایرانJournal Article20251014This paper examines the evidence for the correspondence between the four levels of knowledge and the four levels of existence. To achieve this, the author first elucidates the four levels of knowledge based on a narration from Imam al-Ṣādiq (AS). This contributes significantly to a deeper understanding of religious texts (scriptures) and the discovery of their ontological aspects. Religious texts, while demonstrating the path of guidance, also reveal the reality of the world to humans. Neglecting this point leads to a superficial understanding of religious texts and deprives rational sciences of an inspiring source for thought. As it will be shown, in this narration, the Kaaba, the <em>Bayt al-Ma</em><em>ʿ</em><em>mūr</em>, the Throne (<em>ʿArsh</em>), and the fourfold glorifications (<em>tasbīḥāt arbaʿ</em>) are introduced as symbols of a religious rite (Hajj). Three of these levels exist in the supramaterial realm. Similarly, there are three immaterial worlds in the four levels of existence. The content found in rational sciences regarding the four levels of existence exhibits a striking similarity to the descriptions of religious teachings concerning the <em>Bayt al-Ma</em><em>ʿ</em><em>mūr</em>, the Throne, and so on.این نوشتار به بررسی شواهد تناظر مراتب چهارگانۀ معارف و عوالم چهارگانۀ وجود میپردازد. نویسنده برای دستیابی به این مهم ابتدا بر اساس روایتی از امام صادق (ع)، مراتب چهارگانه معارف را تبیین کرده است. این امر به فهم عمیق متون دینی و کشف وجوه هستیشناسانه آنها بسیار کمک میکند. متون دینی ضمن نشاندادن راه هدایت، واقعیت جهان را نیز به انسان نشان میدهند. غفلت از این مهم، بستر فهم سطحی از متون دینی را فراهم میآورد و از طرف دیگر علوم عقلی را از یک منبع الهامبخش برای تفکر محروم میسازد. چنانکه خواهد آمد، در این روایت کعبه، بیتالمعمور، عرش و تسبیحات چهار مرتبه از نماد یک فرع دینی (حجّ) معرفی شده است. سه مرتبه از این مراتب در عالم فراماده قرار دارد. در عوالم چهارگانۀ هستی نیز سه عالم غیرمادی وجود دارد. محتوای موجود در علوم عقلی در خصوص عوالم چهارگانه، شباهت چشمگیری با توصیفهای آموزههای دینی در خصوص بیتالمعمور، عرش و ... دارد.https://pwq.bou.ac.ir/article_79336_ba6886d4201e5cd8568fd1493f65e0c2.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930917420260320A Rational Explanation of the Role of Imagination in the Propagation of Religious Knowledge from the Perspective of Islamic Wisdomتبیین عقلی نقش خیال در تبلیغ معرفت دینی از منظر حکمت اسلامی991267948310.22081/pwq.2026.73222.1257FAسعیداحمدیاستادیار گروه معارف اسلامی،دانشگاه علوم پزشکی زنجان،زنجان،ایرانمحمدتقییوسفیدانشیار گروه فلسفه،دانشگاه باقرالعلوم(ع)،قم،ایرانJournal Article20251021Within the realm of religious knowledge, the use of demonstrative reason (<em>ʿ</em><em>aql burhānī</em>) to understand lofty concepts is not possible for all individuals; for most people are connected to the sensible world and influenced by imaginative forms. Accordingly, the faculty of imagination, as the focal point of human emotions, plays an important role in religious knowledge as a starting point (not a peak point) in the attention of divine prophets, through imitation (<em>muḥākāt</em>), creativity, and representation (lit. portraiture) in transforming the sensible into the intelligible and vice versa. Examining the verses of the Holy Qur'an and the traditions of the Infallibles (AS) also reveals that the Qur'an and the Ahl al-Bayt (AS) have utilized this method to instill religious knowledge in the hearts of audiences and followers. This has led to the discussion of the imitative role of the faculty of imagination and the prophet's special imagination as valuable topics in Islamic wisdom in the process of analyzing the nature of revelation, the prophet's connection with the angel of revelation, and the quality of communication with the people. This article, through an analytical examination of religious sources and Islamic wisdom, elucidates the rational role of imagination in propagating religious knowledge from the perspective of Islamic wisdom.در قلمرو معارف دینی، بهرهگیری از عقل برهانی برای درک مفاهیم والا در همۀ انسانها امکانپذیر نیست؛ زیرا بیشتر افراد با عالم محسوسات انس دارند و تحت تأثیر صور خیالیاند. بر این اساس قوه خیال بهمثابۀ نقطه کانونی مشاعر انسان، با محاکات، خلاقیت و صورتگری در مقام تبدیل محسوس به معقول و برعکس نقش مهمی در معارف دینی در جایگاه نقطه آغازین (نه نقطه اوج) مورد توجه انبیای الهی بوده است. با بررسی آیات قرآن کریم و روایات معصومان (ع) نیز این حقیقت نمایان میشود که قرآن و اهلبیت (ع) از این روش برای القای معارف دینی در جان مخاطبان و پیروان خود بهره جستهاند. همین امر سبب شده است تا در فرایند تحلیل چگونگی وحی و ارتباط نبی با فرشته وحی و کیفیت ارتباط با مردم، نقش محاکاتی قوه خیال و تخیل ویژه نبی بهمثابۀ مباحث ارزنده حکمت اسلامی مطرح باشد. در این مقاله با بررسی منابع دینی و حکمت اسلامی به روش تحلیلی، به تبیین عقلی نقش خیال در تبلیغ معرفت دینی از منظر حکمت اسلامی پرداخته میشود.https://pwq.bou.ac.ir/article_79483_0c407315d12c7ee6a2d9f4619a2a4662.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930917420260320Measuring Internal Conflict with Actual and Ideal Strife in Plato's Anthropologyسنجش تضاد درونی با تنازع واقعی و آرمانی در انسانشناسی افلاطون1271527885610.22081/pwq.2025.72969.1251FAسجادریش سفیددانش آموخته کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام گرایش شیعه شتاسی گرایش کلام،دانشگاه قم،قم،ایرانحسنمعلمیاستاد گروه فلسفه و کلام اسلامی،دانشگاه باقرالعلوم(ع)،قم،ایرانJournal Article20250924Conflict takes shape in the form of strife and crisis between the internal forces of human beings within the realm of Plato's anthropology. The central question of this paper is to assess the relationship between internal strife of the forces with knowledge and ethics, considering the conceptual possibilities of Plato's philosophy. It then proposes a novel formulation of this strife in the form of a duality of "ideal and actual conflict" and presents the different consequences of each type. This research, employing a descriptive-analytical approach, seeks to answer the central question: under what conditions does internal strife transform into ideal or actual conflict? The findings indicate that the outcome of the strife determines the type of conflict. When desire or will impose themselves on other forces, directing the soul towards the sensible world, it constitutes an actual conflict. In this strife, other forces are eliminated, and the effort is to preserve existence (<em>baq</em><em>āʾ</em>). However, if reason, based on wisdom and by appeasing other forces, directs them towards the World of Forms (<em>ʿ</em><em>Ālam al-Muthul</em>), then this constitutes an ideal conflict, and its consequence is the harmony of human forces in movement towards exalted existence. Happiness lies in the management of the strife of the soul's forces by reason and its transformation into an ideal conflict.تضاد در سایۀ نزاع و بحران میان قوای درونی انسان و در قلمرو انسانشناسی افلاطون ساختار پیدا میکند. مسئلۀ مقاله حاضر این است که با توجه به امکانات مفهومی فلسفه افلاطون، نسبت میان نزاع درونی قوا با معرفت و اخلاق را بسنجد؛ سپس با صورتبندی نوآورانۀ این نزاع در قالب دوگانۀ «تضاد آرمانی و واقعی» پیامد متفاوت هر کدام از آن دو نوع را مطرح کند. این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی درصدد پاسخ به این پرسش محوری است که نزاع درونی در چه حالتی به تضاد آرمانی یا واقعی تبدیل میشود؟ یافتهها نشان میدهد که سرانجام تنازع، تعیینکنندۀ نوع تضاد است. هرگاه میل یا اراده با تحمیل خود بر دیگر قوا، نفس را به محسوسات متوجه کنند، نزاع واقعی خواهد بود؛ در این تنازع سایر قوا حذف و تلاش برای حفظ بقاست. اما اگر عقل بر پایۀ حکمت و اقناع سایر قوا را به سمت عالم مُثُل متوجه کند، در این حالت نزاع شکل آرمانی خواهد داشت و پیامد آن هماهنگی قوای انسانی در حرکت به سمت بقای متعالی خواهد بود. سعادت در مدیریت نزاع قوای نفس توسط عقل و تبدیل آن به یک تضاد آرمانی استhttps://pwq.bou.ac.ir/article_78856_0378abde740317fe700dfd78dd9f7cab.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930917420260320Analysis of the Origin of Denial of the Principle of Oneness in the Philosophical and Theological Tradition with an Emphasis on Mulla Sadra's Innovationsتحلیل آرای مثبتان و منکران قاعدۀ الواحد در سنت فلسفی و کلامی با تأکید بر نوآوریهای ملاصدرا1531857944710.22081/pwq.2026.73720.1266FAصالححسن زادهاستاد گروه معارف،دانشگاه علامه،تهران،ایرانمحمد رضاعلوی راددانشجو دکتری مدرسی معارف اسلامی-مبانی نظری اسلام،دانشگاه علامه،تهران،ایرانعلیکربلائی پازوکیدانشیار گروه معارف،دانشگاه علامه،تهران،ایرانJournal Article20251213The Principle of Oneness, as a fundamental principle in explaining causality and the emanation of existence, necessitates the impossibility of the emanation of multiplicity from a single, inherently unified being This is because such emanation would require multiple qualities and distinct determinations in the originating agent, which contradicts the absolute unity of the essence of the necessary existent. Throughout history, this principle has had both proponents and opponents Philosophers such as Avicenna (Ibn Sīnā) and Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī considered the Principle of Oneness to be self-eident and in accordance with the innate nature of reason. In contrast, theologians such as al-Mufid and al-Ghazali, citing the absolute transcendence of the divine essence and the unity of divine actions, rejected the principle and justified the emanation of multiplicity be equating the divine action's relationship with all possibilities and denying the preference of the arbitrary.<br />This research, employing a descriptive-analytical method with a comparative and critical approach and utilizing library resources, first elucidates the concept of Oneness, then examines the most important views of proponents and opponents of this principle, critiques them in certain instances, and ultimately emphasizes the perspective of Mulal Sadra (Mullā Ṣadrā) and his innovations in this field. According to this research, the origin of the denial of the Principle of Oneness lies in the lack of a correct understanding of the true unity and simplicity of the essence of the necessary existent. The preferred view is that of Mulla Sadra, who, by elevating the explanation of Oneness to a theophany-based approach and conceiving emanation as a manifestation of the existence of the simply true (<em>Basīṭ al-Ḥaqīqah</em>), constructs a coherent system that is both in line with rational proof and compatible with mystical intuition. In this perspective, multiplicity does not negate unity but is rather a level of determination of the single truth. The relationship between the one and the many is not one of lateral opposition but of longitudinal manifestation in the course of existence.«قاعدۀ الواحد» بهمثابۀ اصلی بنیادین در تبیین علیت و نظام صدور، امتناع صدور کثیر از واحد بالذات را لازمۀ بساطت و وحدت حیث تعقل و تعلق آن میداند؛ زیرا صدور کثیر متوقف بر حیثیات متکثره و تعینات متباینه در مبدأ فاعلی است که با اطلاق وحدت حقیقی ذات واجبالوجود در تعارض است. ابنسینا و خواجه نصیر در سنت مشاء، این قاعده را از بدیهیاتی نزدیک به فطریات عقل معرفی کردهاند؛ در مقابل، متکلمانی چون شیخ مفید و غزالی با استناد به تجرد مطلق ذات و توحید افعالی، قاعدۀ الواحد را نفی و صدور کثرت را با تساوی نسبت فعل الهی به ممکنات و نفی ترجیح بلامرجح توجیه میکنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با شیوۀ تطبیقی و انتقادی و با استفاده از منابع کتابخانهای، ابتدا به تبیین مفهوم الواحد میپردازد و سپس مهمترین آرای مثبتان و منکران این قاعده را بررسی و در بعضی فروض نقد میکند و درنهایت بر دیدگاه ملاصدرا و نوآوری او تأکید میورزد. منشأ انکار الواحد بر اساس این پژوهش، نداشتن تصور صحیح وحدت حقیقی و بساطت ذات واجب است و رأی مختار، دیدگاه ملاصدرا است که با ارتقای تبیین الواحد به رویکردی تجلّیمحور و تلقی صدور بهمثابه تجلی وجود بسیطالحقیقة، نظامی منسجم بنا مینهد که هم مقتضای برهان عقلی و هم همساز با شهود عرفانی است؛ در این نگاه، کثرت نه نافی وحدت، بلکه مرتبهای از تعین حقیقت واحد است و رابطه واحد و کثیر نه تقابل عرضی، بلکه تشأن طولی در سیر وجود است.https://pwq.bou.ac.ir/article_79447_1274221288b3c5c14cc7f2d644b391fa.pdf