دانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930918120260409Assessing the Capacity of the Principles of Jurisprudential Methodology (Uṣūl al-Fiqh) in Theological and Philosophical Inferences from Qur'anic Verses and Hadithsظرفیت سنجی قواعد علم اصول در استنباط های کلامی و فلسفی از آیات و روایات9348015310.22081/pwq.2025.70442.1206FAمحمدتقییوسفیدانشیار گروه فلسفه و کلام، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایرانامیر حسینرضاییدانشجوی دکتری فلسفه اسلامی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایرانJournal Article20251204The present article, entitled "Assessing the Capacity of the Principles of Jurisprudence (<em>Uṣūl al-Fiqh</em>) in Theological and Philosophical Inferences from the Qur'an and Hadith," constitutes an endeavor to address the question of whether the principles of <em>uṣūl al-fiqh</em> can be employed in interrogating the Scripture and Tradition (<em>Kitāb</em> and Sunnah) within the domain of philosophical and doctrinal knowledge, and if so, to what extent such capacity exists. This study, conducted through an analytical-descriptive method, first presents the conceivable viewpoints on this question in both general and particular terms, and subsequently assesses the content of <em>uṣūl al-fiqh</em> in terms of its capacity. In the general approach, through a comparison between <em>uṣūl al-fiqh</em> and the two disciplines of theology (<em>kalām</em>) and philosophy—in terms of subject matter, types of propositions, inferential methodology, and epistemological dimensions—the points of convergence and divergence are elucidated. In the particular approach, the capacity of specific rules operative in this discipline is evaluated, and in a subsequent stage, the potential of these rules for inference from the Qur'an and Sunnah is critically gauged. The conclusion reached is that, in the author's view, a wholesale negation of the applicability of these rules to infer from the revealed text (<em>alfāẓ al-waḥy</em>) is unjustified; rather, through the refinement of these rules alongside alternative hermeneutical strategies, it is possible to attain philosophical-theological insights from the Scripture and Tradition.مقاله پیش رو با موضوع «ظرفیتسنجی قواعد علم اصول در استنباطهای کلامی و فلسفی از آیات و روایات» تلاشی است با هدف پاسخ به این سوال که آیا میتوان از ظرفیت قواعد علم اصول در استنطاق کتاب و سنت، در حوزه معارف حِکمی و اعتقادی، بهره جست یا خیر؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ، این ظرفیت تا چه اندازه وجود دارد. در این نوشته که به روش تحلیلی - توصیفی تنظیم شده است، پس از ارائه دیدگاههای قابل فرض در پاسخ به این سوال، به دو شکل کلی و موردی، محتوای علم اصول فقه ظرفیتسنجی شده است. در روش کلی، با مقایسه میان علم اصول با دو علم کلام و فلسفه از حیث غرض، سنخ گزارهها، روش استنباطی و ابعاد معرفتشناختی، وجوه اشتراک و افتراق تبیین شده و در روش موردی، توانِ قواعد جاری در این علم ارزیابی و سپس توان این قواعد در استنباط از کتاب و سنت عیارسنجی شده است. حاصل آنکه، به نظر نگارنده سلب کلی کارکرد قواعد این علم در استنباط از الفاظ وحی صحیح نیست و با ارتقای این قواعد، در کنار راهکارهای جایگزین، میتوان از کتاب و سنت بهرهای حِکمی بر.https://pwq.bou.ac.ir/article_80153_795e73d9b14850cb151191efe8da8cd0.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930918120260409An Analytical-Critical Examination of Jewish and Islamic Theology from the Perspective of the Qur'anبررسی تحلیلی انتقادی خداشناسی یهود و اسلام از نظر قرآن35588015410.22081/pwq.2026.73686.1264FAجمالسروشمدیر گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه ملایرشاهیندریکوندیدانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ملایر، همدان، ایرانJournal Article20251208Theology (the conception of God), as the foundational pillar of the Abrahamic religions, plays a pivotal role in the formation of beliefs, values, and social interactions. This study undertakes an analytical-critical examination of the theology of Judaism and Islam from the perspective of the Qur'an, focusing on theological commonalities and divergences to elucidate and critique these concepts. The primary objectives include identifying theological beliefs in both religions, comparatively analyzing divine attributes, and assessing Qur'anic critiques of potential deviations. The research employs a qualitative descriptive-analytical method with a comparative approach, drawing upon data from sacred scriptures (the Torah and the Qur'an), religious traditions (the Talmud and ḥadīth), and authoritative commentaries (such as <em>al-Mīzān</em>). Analyses are conducted using hermeneutic methods and tabular comparisons to enhance clarity and validity. The findings indicate that while both religions emphasize Abrahamic monotheism, Jewish theology is often characterized by ethnocentric and anthropomorphic tendencies, whereas Islam focuses on absolute divine transcendence (<em>tanzīh</em>) and universalism. The Qur'anic critiques—including textual distortion (<em>taḥrīf</em>), attributing progeny to God, and divine miserliness—rectify these deviations and steer monotheism toward a more pristine conception. These differences are rooted in historical and cultural influences, such as the Babylonian exile in Judaism and the prophetic mission (<em>biʿtha</em>) in the pre-Islamic Arabian milieu of Islam. In conclusion, the study underscores the potential for interfaith dialogue and suggests that focusing on shared monotheistic principles and revising ethnocentric tendencies can foster theological convergence. This research may contribute to reducing religious misunderstandings and promoting peace in pluralistic societies. Limitations include the exclusive focus on classical texts, and future research is proposed to examine modern developments in Jewish theology.
<br /><br /><br /><br />خداشناسی به عنوان بنیادیترین آموزه ادیان ابراهیمی، نقشی اساسی در شکلگیری نظام اعتقادی، ارزشهای اخلاقی و مناسبات اجتماعی پیروان این ادیان ایفا میکند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-انتقادی، به بررسی خداشناسی در یهودیت و اسلام از منظر قرآن کریم پرداخته و با تمرکز بر اشتراکات و تفاوتهای الهیاتی، به تبیین و نقد این دو سنت دینی میپردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی مؤلفههای خداشناسی در هر دو دین، تحلیل مقایسهای صفات و افعال الهی، و ارزیابی نقدهای قرآنی بر انحرافات احتمالی است. این تحقیق با روش کیفی، توصیفی - تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده و دادهها آن از متون مقدس (قرآن کریم و تورات )، سنتهای دینی (تلمود و احادیث) و تفاسیر معتبر، بهویژه <em>المیزان</em>، گردآوری شده است. تحلیل دادهها با بهرهگیری<em>داده دابا</em> <em>بهرهگیری</em> از روش هرمنوتیکی و مقایسه جدولی انجام گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهند که هر دو دین بر اصل توحید ابراهیمی تأکید دارند، اما خداشناسی یهودی اغلب قوممحور و انسانگونه است، در حالی که اسلام بر تنزیه مطلق و جهانی بودن تمرکز دارد. نقدهای قرآنی، از جمله تحریف متون، نسبت فرزند به خداوند، و بخل الهی، این انحرافات را اصلاح کرده و توحید را به سوی مفهومی نابتر هدایت میکنند. این تفاوتها ریشه در تأثیرات تاریخی و فرهنگی دارند، مانند تبعید بابلی در یهودیت و بعثت در محیط جاهلی اسلام. در نتیجه، پژوهش بر ظرفیت گفتوگوی بینادیانی تأکید دارد و پیشنهاد میکند تمرکز بر اشتراکات توحیدی و بازنگری قوممحوری، همگرایی الهیاتی را تقویت کند. این مطالعه میتواند به کاهش سوءتفاهمهای دینی و ترویج صلح در جوامع پلورال کمک کند. محدودیتها شامل تمرکز بر متون کلاسیک است و پیشنهاد تحقیقات آتی بررسی تحولات مدرن خداشناسی یهودیت است.
<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />https://pwq.bou.ac.ir/article_80154_4ce7be9e2b5f85599f9dca93241fd704.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930918120260409The Role of Explanatory Hermeneutics in Resolving the Conflict between Prophetic Conduct (Sīrah) and Hadith-Based Tradition in the Division of War Booty, with an Emphasis on Qur'an 59:7 and Sermon 205 of Nahj al-Balaghaنقش هرمنوتیک تبیینی در حل تعارض میان سیره نبوی و سنت روایی در تقسیم غنایم با تأکید بر آیه 7 سوره حشر و خطبه 205 نهج البلاغه59968015510.22081/pwq.2026.73458.1259FAاحمد جاویدانوریدانشجوی دکتری رشته اهل بیت شناسی،جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره)،قم، ایراناسماعیلدانشدانش آموخته دکتری فلسفه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20251112The explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (AS)—conceived as both an epistemological framework and an interpretive methodology—is concerned with the understanding and re-reading of the Prophetic tradition (<em>Sunnah</em>) in light of revelatory rationality (<em>ʿaqlāniyyah waḥyāniyyah</em>). This method, when faced with an apparent conflict between the practical conduct (<em>sīrah</em>) of the Prophet (SAWA) and the transmitted narrative tradition (<em>sunnah</em> <em>riwā’yyah</em>) attributed to him, undertakes the reconstruction of the meaning of the Prophet's words and actions. The practical <em>sīrah</em> of the Prophet (SAWA) embodies the objective manifestation of revelation, while the narrative tradition constitutes its linguistic reflection in the sphere of transmission and narration. The practical <em>sīrah</em> of the Prophet (SAWA) and the narrative tradition have always been confronted with the challenge of apparent contradiction. The explanatory hermeneutics of the <em>Ahl al-Bayt</em> (AS) has resolved this contradiction. Employing an analytical-descriptive method, the present study seeks to examine the epistemological and methodological mechanisms of this hermeneutical approach in two particular cases: the division of war booty (<em>ghanā'im</em>) as addressed in Q. 59:7 and in Sermon 205 of <em>Nahj al-Balāgha</em>. The findings of this research indicate that every prophetic action is rendered meaningful in accordance with the context of address (<em>maqām al-khiṭāb</em>), historical conditions, and the ultimate purpose of the sacred law (<em>sharīʿah</em>). Furthermore, the explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (AS), through a process of discerning the hierarchical levels of meaning within the Prophetic tradition, has subordinated reason to the service of revelation. By establishing a systematic unity between the word and deed of the Prophet (SAWA), the Ahl al-Bayt (AS) have produced a semantic coherence that not only signifies the maturity of the Islamic tradition but also offers a promising horizon for the reconstruction of religious knowledge in the contemporary age.
<br /><br /><br />The explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (a.s.) as a cognitive system and interpretive method, oversees the understanding and reinterpretation of the prophetic tradition in the light of revelational rationality. This method, in the face of the conflict between the practical life of the Prophet (pbuh) and the narrative tradition transmitted from him, reconstructs the meaning of the prophetic words and deeds. The practical life of the Prophet (pbuh) is the objective manifestation of revelation; and the narrative tradition is its linguistic reflection in the realm of transmission and narration. The practical life of the Prophet (pbuh) and the narrative tradition have always faced the challenge of conflict. The explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (a.s.) has resolved this conflict. The present study, using an analytical-descriptive method, has attempted to examine the epistemological and methodological mechanisms of the explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (a.s.) in two examples of the division of spoils in verse 7 of Surah al-Hashr and sermon 205 of Nahjul al-Balagha. The findings of the research show that every prophetic act is interpreted according to the status of the addressee, the historical conditions, and the purpose of the Sharia, and the explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (a.s.) has placed reason at the service of revelation through the process of recognizing the levels of meaning in the prophetic tradition. By creating a systematic unity between the prophetic word and deed, the Ahl al-Bayt (a.s.) have created a semantic coherence that is both a sign of the maturity of the Islamic tradition and a clear horizon for the reconstruction of religious knowledge in the present era.<br /><br /><br /><br />The explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (a.s.) as a cognitive system and interpretive method, oversees the understanding and reinterpretation of the prophetic tradition in the light of revelational rationality. This method, in the face of the conflict between the practical life of the Prophet (pbuh) and the narrative tradition transmitted from him, reconstructs the meaning of the prophetic words and deeds. The practical life of the Prophet (pbuh) is the objective manifestation of revelation; and the narrative tradition is its linguistic reflection in the realm of transmission and narration. The practical life of the Prophet (pbuh) and the narrative tradition have always faced the challenge of conflict. The explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (a.s.) has resolved this conflict. The present study, using an analytical-descriptive method, has attempted to examine the epistemological and methodological mechanisms of the explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (a.s.) in two examples of the division of spoils in verse 7 of Surah al-Hashr and sermon 205 of Nahjul al-Balagha. The findings of the research show that every prophetic act is interpreted according to the status of the addressee, the historical conditions, and the purpose of the Sharia, and the explanatory hermeneutics of the Ahl al-Bayt (a.s.) has placed reason at the service of revelation through the process of recognizing the levels of meaning in the prophetic tradition. By creating a systematic unity between the prophetic word and deed, the Ahl al-Bayt (a.s.) have created a semantic coherence that is both a sign of the maturity of the Islamic tradition and a clear horizon for the reconstruction of religious knowledge in the present era.هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) بهمثابه نظام معرفتی و روش تفسیری، ناظر بر فهم و بازخوانی سنت نبوی در پرتو عقلانیت وحیانی است. این روش در مواجهه با تعارض سیره عملی پیامبر (ص) و سنت روایی منقول از ایشان، به بازسازی معنای قول و فعل نبوی میپردازد. سیره عملی پیامبر (ص) جلوه عینی وحی و سنت روایی بازتاب زبانی آن در عرصه نقل و روایت است. با این حال، در برخی موارد، میان سیره عملی و سنت روایی تعارض ظاهری پدید میآید که هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) در صدد رفع آن بر میآید. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ توصیفی، سازوکارهای معرفتی و روششناختی هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) را در دو نمونه، یعنی تقسیم غنایم بر اساس آیه 7 سوره حشر و خطبه 205 <em>نهج البلاغه</em>، بررسی کرده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر فعل نبوی با توجه به مقام خطاب، شرایط تاریخی و غایت شریعت معنا میشود و هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) با فرایند بازشناسی مراتب معنا در سنت نبوی، عقل را در خدمت وحی قرار میدهد. اهلبیت (ع) با ایجاد وحدت نظاممند بین قول و فعل نبوی، انسجامی معنایی پدید آوردهاند که هم نشانه بلوغ سنت اسلامی است و هم افقی روشن برای بازسازی معرفت دینی در عصر حاضر فراهم میسازد.
<br /><br /><br />هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) بهمثابه نظام معرفتی و روش تفسیری، ناظر بر فهم و بازخوانی سنت نبوی در پرتو عقلانیت وحیانی است. این روش در مواجهه با تعارض سیره عملی پیامبر (ص) باسنت روایی منقول از ایشان، به بازسازی معنای قول و فعل نبوی میپردازد. سیره عملی پیامبر (ص) جلوه عینی وحی؛ و سنت روایی بازتاب زبانی آن در عرصه نقل و روایت است. سیره عملی پیامبر (ص) و سنت روایی، همواره با چالش تعارض روبهرو بوده است. هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع)، این تعارض را حل کرده است. پژوهش حاضر، با روش تحلیلی ـ توصیفی، تلاش کرده است سازوکارهای معرفتی و روششناختی هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) را در دو نمونۀ تقسیم غنایم در آیه 7 سوره حشر و خطبه 205 نهج البلاغه بررسی کند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر فعل نبوی با توجه به مقام خطاب، شرایط تاریخی و غایت شریعت معنا میشود و هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع)، با فرایند بازشناسی مراتب معنا در سنت نبوی عقل را در خدمت وحی قرار داده است. اهلبیت (ع) با ایجاد وحدت نظاممند بین قول و فعل نبوی، انسجامی معنایی به وجود آورده است که هم نشانه بلوغ سنت اسلامی است و هم افقی روشن برای بازسازی معرفت دینی در عصر حاضر.<br /><br /><br /><br />هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) بهمثابه نظام معرفتی و روش تفسیری، ناظر بر فهم و بازخوانی سنت نبوی در پرتو عقلانیت وحیانی است. این روش در مواجهه با تعارض سیره عملی پیامبر (ص) باسنت روایی منقول از ایشان، به بازسازی معنای قول و فعل نبوی میپردازد. سیره عملی پیامبر (ص) جلوه عینی وحی؛ و سنت روایی بازتاب زبانی آن در عرصه نقل و روایت است. سیره عملی پیامبر (ص) و سنت روایی، همواره با چالش تعارض روبهرو بوده است. هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع)، این تعارض را حل کرده است. پژوهش حاضر، با روش تحلیلی ـ توصیفی، تلاش کرده است سازوکارهای معرفتی و روششناختی هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) را در دو نمونۀ تقسیم غنایم در آیه 7 سوره حشر و خطبه 205 نهج البلاغه بررسی کند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر فعل نبوی با توجه به مقام خطاب، شرایط تاریخی و غایت شریعت معنا میشود و هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع)، با فرایند بازشناسی مراتب معنا در سنت نبوی عقل را در خدمت وحی قرار داده است. اهلبیت (ع) با ایجاد وحدت نظاممند بین قول و فعل نبوی، انسجامی معنایی به وجود آورده است که هم نشانه بلوغ سنت اسلامی است و هم افقی روشن برای بازسازی معرفت دینی در عصر حاضر.<br /><br /><br /><br />هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) بهمثابه نظام معرفتی و روش تفسیری، ناظر بر فهم و بازخوانی سنت نبوی در پرتو عقلانیت وحیانی است. این روش در مواجهه با تعارض سیره عملی پیامبر (ص) باسنت روایی منقول از ایشان، به بازسازی معنای قول و فعل نبوی میپردازد. سیره عملی پیامبر (ص) جلوه عینی وحی؛ و سنت روایی بازتاب زبانی آن در عرصه نقل و روایت است. سیره عملی پیامبر (ص) و سنت روایی، همواره با چالش تعارض روبهرو بوده است. هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع)، این تعارض را حل کرده است. پژوهش حاضر، با روش تحلیلی ـ توصیفی، تلاش کرده است سازوکارهای معرفتی و روششناختی هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع) را در دو نمونۀ تقسیم غنایم در آیه 7 سوره حشر و خطبه 205 نهج البلاغه بررسی کند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر فعل نبوی با توجه به مقام خطاب، شرایط تاریخی و غایت شریعت معنا میشود و هرمنوتیک تبیینی اهلبیت (ع)، با فرایند بازشناسی مراتب معنا در سنت نبوی عقل را در خدمت وحی قرار داده است. اهلبیت (ع) با ایجاد وحدت نظاممند بین قول و فعل نبوی، انسجامی معنایی به وجود آورده است که هم نشانه بلوغ سنت اسلامی است و هم افقی روشن برای بازسازی معرفت دینی در عصر حاضر.https://pwq.bou.ac.ir/article_80155_f66034278b223e3609223d432f35c743.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930918120260409Description and Explanation of the Principle of Equilibrium in the Perfect Human Being with an Emphasis on Sadraean Philosophyتوصیف و تبیین اصل تعادل در انسان کامل با تأکید بر فلسفة صدرایی971228015610.22081/pwq.2026.74409.1279FAراحلهابراهیمیدانشجوی دکتری رشته حکمت متعالیه، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه الزهراء، تهران، ایرانشهنازشایان فردانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء، تهران، ایرانJournal Article20251113Within the framework of Transcendent Philosophy (<em>al-Ḥikmah al-Muta‘āliyah</em>), the human being—conceived as a being in a state of perpetual becoming—may, through the traversal of existential degrees, attain a level of perfection in which the diverse modalities of his existence are realized in a state of coherence and comprehensiveness. This characteristic is articulated in Islamic philosophical and mystical literature through the notion of the "Perfect Human" (<em>al-insān al-kāmil</em>). The central question of this inquiry is: How does Mullā Ṣadrā describe and elucidate the principle of equilibrium (<em>al-i‘tidāl</em>) in the Perfect Human? The findings of this research are as follows: First, in describing the equilibrium of the Perfect Human within Ṣadraean philosophy, we observe a defamiliarization of the Aristotelian "golden mean" (<em>al-wasaṭ</em>) and its elevation to the rank of the "comprehensive mean" (<em>al-ḥadd al-jāmi‘</em>). The Perfect Human, by virtue of this comprehensive mean, stands at the acme of perfection, not only possessing "unity within multiplicity" (<em>al-waḥdah fī ‘ayn al-kathrah</em>) but also establishing an "existential equilibrium" among apparently conflicting modalities and dimensions. Through a profound existential connection and moderation between the outward and the inward, the sacred law (<em>sharī‘ah</em>) and the spiritual reality (<em>ḥaqīqah</em>), the temporal and the eternal (<em>duny</em><em>ā </em><em>wa </em><em>ā</em><em>khirah</em>), and the individual and the collective, he offers a harmonious and encompassing model. Second, within Ṣadraean philosophy, this "equilibrium" in the Perfect Human can be explicated on the basis of foundational principles such as the principality of existence (<em>aṣālat al-wujūd</em>), graded unity (<em>al-waḥdah al-tashkīkiyyah</em>), existential motion (<em>al-ḥarakah al-wuj</em><em>ū</em><em>diyyah</em>), the consonance of the three domains of existence, knowledge, and action, and the existential comprehensiveness (<em>jam‘iyyah wujūdiyyah</em>). Third, on this basis, existential equilibrium in the Perfect Human is actualized across three spheres: the epistemic, the existential, and the practical. Fourth, human perfection in Transcendent Philosophy is neither one-dimensional nor exclusively spiritual-mystical; rather, it is grounded in a dynamic balance among seemingly antithetical domains.از منظر حکمت متعالیه، انسان بهعنوان موجودی در حال صیرورت، میتواند با طی مراتب وجودی به مرتبهای از کمال دست یابد که در آن، ساحتهای مختلف وجودی او در نوعی هماهنگی و جامعیت تحقق مییابند. این ویژگی در ادبیات فلسفی و عرفانی اسلامی در قالب مفهوم «انسان کامل» بیان شده است. پرسش اصلی این جستار آن است که ملاصدرا اصل تعادل را در انسان کامل چگونه توصیف و تبیین میکند؟ دستاوردهای این پژوهش عبارتاند از: نخست، در مقام توصیف تعادل انسان کامل در فلسفة صدرایی، شاهد آشنازدایی از «حد وسط» ارسطویی و ارتقای آن به «حدجامع» هستیم؛ به گونهای که انسان کامل با این حد جامع، در اوج کمال خود قرار دارد و نه تنها واجد «وحدت در عین کثرت» است، بلکه «تعادل وجودی» میان ساحتها و ابعاد به ظاهر متعارض را نیز برقرار میسازد و با ایجاد اتصال وجودی و عمیق اعتدال میان ظاهر و باطن، و شریعت و حقیقت، دنیا و آخرت، فرد و جامعه، الگویی هماهنگ و جامع ارائه میدهد. دوم، در فلسفة صدرایی میتوان بر پایة مبانیای همانند اصالت وجود، وحدت تشکیکی، حرکت جوهری، هماهنگی سه ساحت وجود، معرفت و عمل، و جمعیت وجودی، «تعادل» در انسان کامل را تبیین کرد؛ سوم، بر این اساس، تعادل وجودی در انسان کامل در سه ساحت معرفتی، وجودی و عملی تحقق مییابد. چهارم، کمال انسانی در حکمت متعالیه نه یکسویه و صرفاً معنوی عرفانی، بلکه مبتنی بر توازن پویا میان ساحتهای بهظاهر متعارض است.https://pwq.bou.ac.ir/article_80156_e3be8283b4e2406feadc1ce9291056e3.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930918120260409Factors Influencing the Definition and Divisions of Demonstration (a priori and a posteriori)عوامل مؤثر در تعریف وتقسیمات برهان(انّی و لمّی)1231408015710.22081/pwq.2025.38332.291FAمریمرنجبردانشجوی دکتری فلسفه و کلام، دانشگاه شیراز، شیراز، ایرانسارهتقواییدانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه جهرم،جهرم، ایرانپرویننیک سرشتاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایرانJournal Article20251110Logicians, on the one hand, define demonstration (<em>burhān</em>) as a syllogism composed of certain premises that yields a certain conclusion. On the other hand, through the articulation of the criterion of <em>li-mā</em> (demonstration propter quid), the rule of <em>dhawāt al-asbāb</em> (the principle of causes), and the conditions governing the premises of demonstration, they have expanded or restricted its divisions. For instance, by invoking the rule of <em>dhawāt al-asbāb</em>, they have maintained that only the <em>li-mā</em> demonstration yields certainty. The question thus arises: among the various criteria and standards considered by logicians in the division of demonstration, which is more tenable? The author's aim is to examine the factors influencing the classifications of demonstration, addressing the inadequacies of certain criteria—particularly the rule of <em>dhawāt al-asbāb</em>—and then, drawing upon the view of Mullā Ṣadrā (d. 1640 CE), to argue, in contrast to other positions, that demonstration should be regarded as an argument with certain premises leading to a certain conclusion, while also contending that non-<em>li-mā</em> demonstrations can, under specific conditions, yield certainty and thus fall within the definition of demonstration.
<br /><br /><br /><br />منطقیان از یک سو، با بیان تعریف برهانف اذعان دارند که برهان، قیاسی است مؤلف از مقدمات یقینی که منتج به نتیجه یقینی است و از سوی دیگر، با بیان معیار لمّیت، قاعده ذواتالاسباب و شرایط مقدمات برهان، به قبض و بسط تقسیمات برهان پرداخته اند؛ به عنوان مثال، با طرح قاعده ذواتالاسباب، تنها برهان لمّی را معطی یقین دانستهاند. حال این مسئله مطرح است که از میان معیارها و ملاکهای مؤثر در تقسیم برهان که منطقیان در نظر دارند، کدامیک به صواب نزدیک تر است؟
سعی نگارنده متمرکز بر این مطلب است که با بیان عوامل مؤثر در باب تقسیمات برهان، به نارسایی برخی از آنها از جمله « قاعده ذواتالاسباب»، بپردازد وسپس با تکیه بر نظر ملاصدرا (ره)، از میان دیگر نظریات، از یک سو برهان را استدلالی با مقدمات یقینی که نتیجه یقینی دارد تلقی کند و از طرف دیگر، برهانهای غیر لمّی را در شرایط خاص، یقینی و داخل در تعریف برهان بداند.
<br /><br /><br /><br />https://pwq.bou.ac.ir/article_80157_d644cac01d6e0134aaedf71ad7fca610.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)آیین حکمت2008-930918120260409Critical Edition of the Treatise "al-Daʿāwī al-Qalbiyyah" (The Heart's Claims), from the Philosophical Works of al-Fārābīتصحیح انتقادی رساله «الدعاوی القلبیة» از آثار فلسفی فارابی1411778015810.22081/pwq.2026.73553.1261FAاکبراسد علیزادهاستادیار گروه فلسفه و کلام، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایرانسید علی اصغرعلویاستادیار گروه تصحیح، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایرانJournal Article20251202Abū Naṣr Muḥammad ibn Muḥammad al-Fārābī (d. 339 AH / 950 CE), known as the "Second Master" (<em>al-Muʿallim al-Thānī</em>), ranks among the preeminent philosophers of the Islamic world, leaving behind a substantial corpus of works in diverse fields including politics, philosophy, ethics, social theory, music, and others. Notwithstanding that a considerable portion of his oeuvre has thus far been edited and studied, some of his writings have not received the critical editorial attention they deserve. Among these is the treatise <em>al-Daʿāwī al-Qalbiyyah</em> (The Heartfelt Claims), whose attribution to al-Fārābī is beyond dispute. In this treatise, al-Fārābī presents in a concise manner various important philosophical themes, including the divisions of existence, the attributes of the Necessary Existent (<em>wājib al-wujūd</em>), the manner of emanation of the ten intellects (<em>al-ʿuqūl al-ʿasharah</em>), the principle of emanation of the celestial spheres and heavenly bodies, the principles of motion in physical objects, the vegetative and animal soul with their faculties and laws, good and evil, matters pertaining to prophets and their miracles, and human felicity (<em>saʿādah</em>). The present critical edition, undertaken for the first time on the basis of three manuscripts and one printed version, is distinguished by the following features: recording variant readings in cases affecting meaning, correcting scribal errors, rectifying deficiencies of previous editions, introducing systematic section headings, providing appropriate marginal annotations, elucidating select technical terms and expressions, supplying vocalization (<em>iʿrāb</em>) where necessary, and offering analytic exposition of certain Fārābian doctrines addressed in the treatise—particularly regarding the unity of the Necessary Existent, the modality of emanation of the ten intellects from the Divine Essence, and the theory of <em>ibdāʿ</em> (innovative creation)—while also delineating their distinctiveness in relation to the theories of other thinkers and philosophers. The editorial method employed in this work is the comparative-recensional (<em>qiyāsī</em>) approach.
<br /><br /><br />ابو نصر محمد بن محمد فارابی(259- 339ق/ 872- 950م)، معروف به معلم ثانی، از حکمای بزرگ جهان اسلام است که آثار بسیار مهمی را در زمینههای مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی، موسیقی و ... از خود به یادگار گذاشته است. با وجود آنکه بخش قابل توجهی از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، برخی از آثار او همچنان آنگونه که باید تصحیح نشدهاند که از جمله آنها رسال «الدعاوی القلبیة» است. در صحت انتساب این رساله هیچ تردیدی وجود ندارد. فارابی در این رساله، مباحث مهم و متنوع فلسفی را بهصورت اجمالی مطرح کرده است. اقسام وجود، صفات واجب تعالی، کیفیت صدور عقول عشره، مبدأ صدور افلاک و اجرام آسمانی، مبادی حرکات در اجسام، مباحث نفس نباتی و حیوانی، قوا و قوانین آن، خیر و شر، مباحث مربوط به انبیاء و معجزات آنان و نیز سعادت انسان، از جمله موضوعاتی است که در این رساله بدانها پرداخته شده است.
از ویژگیهای این تصحیح میتوان به مقابله و تصحیح رساله بر ساس سه نسخه خطی و یک نسخه چاپی برای نخستین بار، ثبت اختلاف نسخهها در موارد مؤثر در معنا، اصلاح تصحیفات کاتبان، رفع اشکالات تصحیحهای پیشین، عنوانبندی مطالب، تنزیل هامش مناسب، توضیح برخی اصطلاحات و واژگان، اعرابگذاری در موارد لازم و نیز تحلیل و تبیین برخی از دیدگاههای فارابی درباره مباحثی همچون «وحدت واجبالوجود»، «کیفیت صدور عقول عشره از ذات باری تعالی» و «ابداع» و تمایز آن با دیدگاههای اندیشمندان و حکما اشاره کرد. در تصحیح این اثر از روش قیاسی بهره گرفته شده است.
<br /><br /><br />https://pwq.bou.ac.ir/article_80158_daa839502617b6ba3b2309a157c56307.pdf