فطرت به مثابه یک نظریه انسان‌شناختی رقیب برای علوم انسانی مدرن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم

10.22081/pwq.2020.69264

چکیده

امروزه به نظر می‌رسد که دیدگاه داروین دربارۀ ماهیت انسان، به نحوی زیربنای انسان‌شناسی اومانیستیِ مدرن قرار گرفته است و تمامی مسائل انسان در حد یک حیوان تکامل‌یافته و در افق غریزه تحلیل می‌شود. در مقابل، آنچه در معارف اسلامی، انسان را موجود ویژه می‌کند، بهره‌مندی او از حقیقتی متعالی به نام «روح» یا «فطرت انسانی» است. با اینکه برخی از متفکران در فرهنگ اسلامی، فطرت را «ام‌المعارف» دانسته‌اند، اما حق این است که تاکنون «فطرت» به عنوان یک نظریه منسجم که بتواند در مقایسه با دیدگاه‌های رقیب در عرصه علوم انسانی و اجتماعی لوازم خود را بروز دهد، ارائه نشده است. در این مقاله تلاش شده است ایده «فطرت»، در قبال برخی از دوگانه‌های مهم اندیشه غربی، در افق یک نظریه بازسازی شود، و برخی از زوایای آن، به نحو انضمامی در ساحت انسان‌شناسی نشان داده شود؛ نوعی انسان‌شناسی‌ که از کلی‌گویی‌ فراتر رود و بتواند به عنوان مبنایی در ساحت علوم انسانی و اجتماعی در قبال نظریه‌های غربی به کار گرفته شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Primordial Nature, Fiṭrah, as a Competitive Anthropological Theory Against the Modern Humanities

نویسنده [English]

  • Hossein Suzanchi
Associate professor, Baqir al-Olum University
چکیده [English]

 
Today, it seems that Darwin's theory of human primordial nature underlies modern humanist anthropology, and that all human problems are analyzed as those of an evolved animal on the horizon of instinct. On the contrary, what makes man a special being in Islamic teachings is his enjoyment of a transcendent truth called "soul" or "human primordial nature". Although some thinkers in Islamic culture have considered human primordial nature as the origin for all kinds of consciousness "umm al-ma`ārif", it is right to present "it" as a coherent theory that can express its consequent requirements in comparison with competing views in the field of humanities and social sciences. In this article, an attempt has been made to reconstruct the idea of ​​"primordial nature" as a theory against some important dualities of Western thought, and to show some of its aspects concretely in the field of anthropology; An anthropology that goes beyond what generally saying and can be used as a basis in the humanities and social sciences.

کلیدواژه‌ها [English]

  • primordial nature
  • Evolution Theory
  • Human Being
  • Humanities
  • social sciences
  • Darwin

عنوان مقاله [العربیة]

نظریة الفطرة کنظریة منافسة للعلوم الإنسانیة المعاصرة فی مجال معرفة الإنسان

چکیده [العربیة]

فی عصرنا هذا یبدو أن نظریة داروین حول منشأ الإنسان تم قبولها کحجر الاساس لمعرفة الإنسان المعاصر،و کل المسائل المطروحة حول الإنسان تُناقش کأنه حیوان متطور ولایُنظر إلیها خارجاً عن افق الغریزة. فی المقابل، ما یتمیز به الإنسان فی المعارف الإسلامیة هو حقیقة متعالیة باسم الروح او الفطرة الإنسانیة. ورغم تسمیة الفطرة عند بعض المفکرین بأم المعارف، إلا أنها لم تُعرض کنظریة کاملة قادرة على المنافسة فی المجال العلمی والإجتماعی. فی هذه المقالة نحاول إعادة بناء نظریة الفطرة فی مقابل بعض الآراء الغربیة و عرض بعض زوایاها فی مجال معرفة الإنسان، بحیث نتجاوز الکلام عن الکلیات و یمکن الإستفادة منها فی العلوم الإنسانیة والإجتماعیة مقابلة لنظریات الغربیة.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • الفطرة
  • نظریة التکامل
  • الإنسان
  • العلوم الإنسانیة
  • العلوم الإجتماعیة
  • داروین