Assessing the Capacity of the Principles of Jurisprudential Methodology (Uṣūl al-Fiqh) in Theological and Philosophical Inferences from Qur'anic Verses and Hadiths

Document Type : Research Paper

Authors

1 1Associate Professor, Department of Philosophy and Theology, Baqir al-Olum University, Qom, Iran

2 PhD Candidate in Islamic Philosophy, Baqir al-Olum University, Qom, Iran

10.22081/pwq.2025.70442.1206

Abstract

The present article, entitled "Assessing the Capacity of the Principles of Jurisprudence (Uṣūl al-Fiqh) in Theological and Philosophical Inferences from the Qur'an and Hadith," constitutes an endeavor to address the question of whether the principles of uṣūl al-fiqh can be employed in interrogating the Scripture and Tradition (Kitāb and Sunnah) within the domain of philosophical and doctrinal knowledge, and if so, to what extent such capacity exists. This study, conducted through an analytical-descriptive method, first presents the conceivable viewpoints on this question in both general and particular terms, and subsequently assesses the content of uṣūl al-fiqh in terms of its capacity. In the general approach, through a comparison between uṣūl al-fiqh and the two disciplines of theology (kalām) and philosophy—in terms of subject matter, types of propositions, inferential methodology, and epistemological dimensions—the points of convergence and divergence are elucidated. In the particular approach, the capacity of specific rules operative in this discipline is evaluated, and in a subsequent stage, the potential of these rules for inference from the Qur'an and Sunnah is critically gauged. The conclusion reached is that, in the author's view, a wholesale negation of the applicability of these rules to infer from the revealed text (alfāẓ al-waḥy) is unjustified; rather, through the refinement of these rules alongside alternative hermeneutical strategies, it is possible to attain philosophical-theological insights from the Scripture and Tradition.

Keywords

References

اصفهانی، محمدحسین(۱۳۷۴).  نهایة الدرایة فی شرح الکفایة.  قم: مطبعة سیدالشهداء.
انصاری، مرتضی بن محمدامین(۱۳۸۳).  مطارح الأنظار.  قم: مجمع الفکر الإسلامی.
 آشتیانی، میرزاحسن(۱۴۰۳ق).  بحر الفوائد.  قم: مکتبة آیة‌الله نجفی.
 بروجردی نجفی، محمدتقی(۱۴۰۵ق).  نهایة الأفکار (تقریرات المحقّق العراقی).  قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
 جوادی آملی، عبدالله(بی‌تا).  منزلت عقل در هندسه معرفت دینی.  بی‌جا: نشر اسراء.
حسین‌زاده، محمد(۱۳۸۷).  معرفت لازم و کافی در دین.  قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
 ــــــــــ (۱۳۹۰).  پژوهشی تطبیقی در معرفت‌شناسی معاصر.  قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
 ــــــــــ (۱۳۹۴).  معرفت‌شناسی در قلمرو گزاره‌های پسین.  قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).  
 حسینی میلانی، علی(۱۳۷۲).  الإمامة فی أهمّ الکتب الکلامیة.  قم: الشریف الرضی.
خراسانی، محمدکاظم(۱۴۰۳ق).  کفایة الأصول (با تعلیقه زارعی سبزواری).  ۳ جلد.  چاپ ششم.  قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
 خوئی، ابوالقاسم(۱۴۱۹ق).  دراسات فی علم الأصول.  چاپ اول.  قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع).
 خوئی، ابوالقاسم(۱۴۲۸ق).  غایة المأمول.  قم: مجمع الفکر الإسلامی.
رضائی، امیرحسین(۱۴۰۲).  تقریر المقال فی مقولة الاعتبار.  قم: انتشارات ادیب الفقه الجواهری.
 سبحانی تبریزی، جعفر(۱۳۸۲).  حسن و قبح عقلی یا پایه‌های اخلاق جاودان.  قم: مؤسسه امام صادق(ع).
 ــــــــــ (۱۴۱۳ق).  الإلهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل.  قم: مؤسسة الإمام الصادق(ع).
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم(۱۳۶۰).  الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة.  تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
طباطبائی، محمدحسین(۱۳۸۶).  نهایة الحکمة (فیاضی).  قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
 ــــــــــ (بی‌تا).  بدایة الحکمة.  قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ــــــــــ (بی‌تا).  حاشیة الکفایة.  چاپ اول.  قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی.
 عبودیت، عبدالرسول؛ مصباح، مجتبی(۱۳۹۹).  خداشناسی.  قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
 عراقی، ضیاءالدین(۱۴۱۱ق).  منهاج الأصول.  بیروت: دار البلاغة.
 کاظمی، محمدعلی(۱۴۱۴ق).  فوائد الأصول (تقریرات بحث المحقّق النائینی).  قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
 مشکینی اردبیلی، علی(۱۳۷۴).  اصطلاحات الأصول و معظم أبحاثها.  قم: الهادی.
 مصباح، مجتبی(۱۴۰۰).  فلسفه اخلاق.  قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
 ــــــــــ.  معرفت‌شناسی.  قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح، محمدتقی(۱۳۶۶).  آموزش فلسفه.  قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
 مطهری، مرتضی(۱۳۷۶).  مجموعه آثار استاد شهید مطهری.  تهران: صدرا.
 نائینی، محمدحسین(۱۳۷۶).  فوائد الأصول.  قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
 نراقی، مهدی بن ابی‌ذر(۱۳۸۰).  اللمعات العرشیة.  کرج: نشر عهد.
یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم(۱۴۲۶ق).  حاشیة فرائد الأصول.  قم: دارالهدی.

Files

Share

How to cite

Statistics