تحلیل و بررسی اندیشه کندی در قلمرو فلسفه اخلاق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران

2 دانشیار، گروه فلسفه، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران

10.22081/pwq.2025.72688.1245

چکیده

شکل‌گیری دیدگاه‌های بدیع در مسائل مختلف علوم انسانی ازجمله فلسفه اخلاق مرهون تلاش‌های خستگی‌ناپذیر اندیشمندانی است که در طول سالیانی طولانی میراث علمی گران‌بهایی را از خود به یادگار گذاشته‌اند. کندی یکی از متفکران اسلامی است که بدون تردید در غنای تفکر اسلامی در حوزه‌های مختلف علوم به‌ویژه فلسفه اخلاق تأثیرگذار بوده است. در این نوشتار سعی شده تا با بررسی آثار جامانده از کندی، مباحث فلسفه اخلاقی وی با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد استنباطی در قالبی نو ارائه شده و مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. بررسی دیدگاه‌های فلسفه اخلاقی کندی حاکی از آن است که وی در قلمروهای معناشناختی، هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی اخلاق، نظریات قابل توجهی ارائه کرده است. دیدگاه اخلاقی وی به لحاظ معناشناختی، تعریف‌گرای مابعدالطبیعی‌نگر، به لحاظ هستی‌شناختی، واقع‌گرایانه و به لحاظ معرفت‌شناختی مطلق‌گرایانه و قائل به تأثیر مزاج و تهذیب نفس و اهمیت قاعده اعتدال در معرفت اخلاقی است. در اخلاق هنجاری نیز اندیشه اخلاقی وی غایت‌گرایانه به‌شمار می‌آید. کندی تا حدودی در بیان برخی از دیدگاه‌های خود از اندیشمندان یونان باستان بویژه افلاطون و ارسطو تأثیر پذیرفته، اما تلاش وی بر ارائه دیدگاه جدید و سازگار با مبانی اسلامی بوده است؛ به گونه‌ای که مبانی وی در مسائلی نظیر معیار ارزش اخلاقی موجب پیوند اخلاق و دین و ارائه تقریری غیرسکولار شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis and Investigation of the Thought of Al-Kindī in the Realm of Moral Philosophy

نویسندگان [English]

  • Hasan Mohiti Ardakan 1
  • Hosein Ahmadi 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Ethics, Islamic Education University, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran
چکیده [English]

The formation of novel perspectives in various issues of humanities, including moral philosophy, is indebted to the tireless efforts of thinkers who have left behind a precious scientific legacy over many years. Al-Kindī is one of the Islamic thinkers who has undoubtedly been influential in the richness of Islamic thought in various fields of science, particularly moral philosophy. In this paper, an attempt has been made to present and analyze his moral philosophy in a new format by examining the surviving works of
Al-Kindī, utilizing a descriptive-analytical method with an inferential approach. A review of Al-Kindī's moral philosophical views indicates that he has presented significant theories in the semantic, ontological, and epistemological realms of ethics. His moral perspective is metaphysically definist in terms of semantics, realistic in terms of ontology, and absolutist in terms of epistemology, maintaining the influence of temperament (Mizāj) and the refinement of the soul (Tahdhīb Nafs) and the importance of the rule of moderation (I‘tidāl) in moral knowledge. in normative ethics, his moral thought is also considered teleological. Al-Kindī has been influenced to some extent by ancient Greek thinkers, especially Plato and Aristotle, in expressing some of his views; however, his effort has been to present a new perspective compatible with Islamic foundations, such that his principles in issues like the criterion of moral value have led to the bond between ethics and religion and the presentation of a non-secular exposition.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Moral philosophy
  • Al-Kindī
  • Moral realism
  • Moral absolutism
  • Moral teleology
  • Temperament (Mizāj)
  • Refinement of morals (Tahdhīb Akhlāq)
آلوسی، حسام محیی‌الدین (1985م). فلسفه الکندی و آراء القدامی و المحدثین فیه. بیروت: دارالطلیعه.
اترک، حسین (1393). سیر تطور نظریه اعتدال در اخلاق اسلامی. پژوهش‌های فلسفی، شماره 14، ص131-147.
احمدپور، مهدی و همکاران (1385)، کتابشناخت اخلاق اسلامی: گزارش تحلیلی میراث مکاتب اخلاق اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ارسطو (1366). متافیزیک (مابعدالطبیعه). ترجمۀ شرف‌الدین شرف خراسانی. تهران: کفتار.
ارسطو (1378). اخلاق نیکوماخوس. ترجمۀ محمدحسن لطفی تبریزی. تهران: طرح نو.
افلاطون (1357). دوره آثار افلاطون. مترجم: محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی، ج 1.
بدوی، عبدالرحمن (1997م). رسائل فلسفیه: للکندی و الفارابی و ابن باجه و ابن عدی «فی الحیله لدفع الاحزان». بیروت: دار الاندلس.
پینکافس، ادموند (1383). از مسئله‌محوری تا فضیلت‌گرایی. ترجمه سید حمیدرضا حسنی و علی‌پور. قم: دفتر نشر معارف.
جمشیدنژاد، غلامرضا (1392). پیر فلسفه اسلامی (مروری بر زندگی و آثار ابویوسف یعقوب معروف به کندی). تهران: همشهری.
فرانکنا، ویلیام کی. (1383). فلسفه اخلاق. ترجمه هادی صادقی. تهران: کتاب طه.
کندی، یعقوب بن اسحاق ابویوسف (1950م). رسائل الکندی الفلسفیه. مصحح: محمد عبدالهادی ابوریده. قاهره: دارالفکر العربی، ج1-2.
محیطی اردکان، حسن؛ احمدی، حسین (1400). فلسفه اخلاق: فرااخلاق و اخلاق هنجاری. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مرحبا، محمد عبدالرحمن (1983م). من الفلسفه الیونانیه الی الفلسفه الاسلامیه. بیروت: عویدات؛ بحر المتوسط.
مصباح یزدی، محمدتقی (1373). دروس فلسفه اخلاق. تهران: اطلاعات.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394). فلسفه اخلاق. تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح، مجتبی (1388). بنیاد اخلاق. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
الندیم، محمد بن اسحاق (1350). الفهرست للندیم. تهران: مکتبه الاسدی؛ مکتبه الجعفری التبریزی، ج۱.