تصحیح انتقادی رساله «الدعاوی القلبیة» از آثار فلسفی فارابی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

2 استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

10.22081/pwq.2026.73553.1261

چکیده

ابو نصر محمد بن محمد فارابی(259- 339ق/ 872- 950م)، معروف به معلم ثانی از حکمای بزرگ جهان اسلام است که آثار بسیار مهمی را در زمینه های مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی، موسیقی و ... از خود به یادگار گذاشته است، علی رغم اینکه بخش قابل توجهی از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، لکن برخی از آثار وی آن‌گونه که باید تصحیح نشده‌اند.از جملۀ رسالۀ «الدعاوی القلبیة» است. در صحّت انتساب این رساله هیچ تردیدی وجود ندارد. فارابی در این رساله مباحث مهم مختلف فلسفی را بطور اجمال ارائه کرده است، اقسام وجود، صفات واجب تعالی، کیفیت صدور عقول عشره ، مبدء صدور افلاک و اجرام آسمانی، مبادی حرکات در اجسام، مباحث نفس نباتی و حیوانی، قوا و قوانین آن، خیر و شر، مباحثی مربوط به انبیاء و معجزات آنان و سعادت انسان، از جمله مباحثی است که در این رساله به آنها پرداخته شده است. تصحیح این رساله با سه نسخه خطی و یک نسخه مطبوع برای نخستین بار، ثبت اختلاف نسخ در موارد مغیر معنا، اصلاح تصحیفات ناسخ، رفع اشکالات تصحیح قبلی، عنوان بندی، تنزیل هامش مناسب، توضیح برخی از اصطلاحات و واژه‌ها و اعراب‌ گذاری در موارد لزوم و تحلیل و تبیین برخی از نظریه های فارابی در رساله حاضر در خصوص مباحثی همچون «وحدت واجب الوجود»، «کیفیت صدور عقول عشره از ذات باری تعالی» و «ابداع» و تمایز آن با نظریه‌های اندیشمندان و حکمای دیگر از ویژگی‌های این تصحیح به شمار می‌رود. در تصحیح این اثر از روش قیاسی بهره گرفته شده است.

ابو نصر محمد بن محمد فارابی(259- 339ق/ 872- 950م)، معروف به معلم ثانی از حکمای بزرگ جهان اسلام است که آثار بسیار مهمی را در زمینه های مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی، موسیقی و ... از خود به یادگار گذاشته است، علی رغم اینکه بخش قابل توجهی از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، لکن برخی از آثار وی آن‌گونه که باید تصحیح نشده‌اند.از جملۀ رسالۀ «الدعاوی القلبیة» است. در صحّت انتساب این رساله هیچ تردیدی وجود ندارد. فارابی در این رساله مباحث مهم مختلف فلسفی را بطور اجمال ارائه کرده است، اقسام وجود، صفات واجب تعالی، کیفیت صدور عقول عشره ، مبدء صدور افلاک و اجرام آسمانی، مبادی حرکات در اجسام، مباحث نفس نباتی و حیوانی، قوا و قوانین آن، خیر و شر، مباحثی مربوط به انبیاء و معجزات آنان و سعادت انسان، از جمله مباحثی است که در این رساله به آنها پرداخته شده است. تصحیح این رساله با سه نسخه خطی و یک نسخه مطبوع برای نخستین بار، ثبت اختلاف نسخ در موارد مغیر معنا، اصلاح تصحیفات ناسخ، رفع اشکالات تصحیح قبلی، عنوان بندی، تنزیل هامش مناسب، توضیح برخی از اصطلاحات و واژه‌ها و اعراب‌ گذاری در موارد لزوم و تحلیل و تبیین برخی از نظریه های فارابی در رساله حاضر در خصوص مباحثی همچون «وحدت واجب الوجود»، «کیفیت صدور عقول عشره از ذات باری تعالی» و «ابداع» و تمایز آن با نظریه‌های اندیشمندان و حکمای دیگر از ویژگی‌های این تصحیح به شمار می‌رود. در تصحیح این اثر از روش قیاسی بهره گرفته شده است.

ابو نصر محمد بن محمد فارابی(259- 339ق/ 872- 950م)، معروف به معلم ثانی از حکمای بزرگ جهان اسلام است که آثار بسیار مهمی را در زمینه های مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی، موسیقی و ... از خود به یادگار گذاشته است، علی رغم اینکه بخش قابل توجهی از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، لکن برخی از آثار وی آن‌گونه که باید تصحیح نشده‌اند.از جملۀ رسالۀ «الدعاوی القلبیة» است. در صحّت انتساب این رساله هیچ تردیدی وجود ندارد. فارابی در این رساله مباحث مهم مختلف فلسفی را بطور اجمال ارائه کرده است، اقسام وجود، صفات واجب تعالی، کیفیت صدور عقول عشره ، مبدء صدور افلاک و اجرام آسمانی، مبادی حرکات در اجسام، مباحث نفس نباتی و حیوانی، قوا و قوانین آن، خیر و شر، مباحثی مربوط به انبیاء و معجزات آنان و سعادت انسان، از جمله مباحثی است که در این رساله به آنها پرداخته شده است. تصحیح این رساله با سه نسخه خطی و یک نسخه مطبوع برای نخستین بار، ثبت اختلاف نسخ در موارد مغیر معنا، اصلاح تصحیفات ناسخ، رفع اشکالات تصحیح قبلی، عنوان بندی، تنزیل هامش مناسب، توضیح برخی از اصطلاحات و واژه‌ها و اعراب‌ گذاری در موارد لزوم و تحلیل و تبیین برخی از نظریه های فارابی در رساله حاضر در خصوص مباحثی همچون «وحدت واجب الوجود»، «کیفیت صدور عقول عشره از ذات باری تعالی» و «ابداع» و تمایز آن با نظریه‌های اندیشمندان و حکمای دیگر از ویژگی‌های این تصحیح به شمار می‌رود. در تصحیح این اثر از روش قیاسی بهره گرفته شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

تصحیح انتقادی رساله «الدعاوی القلبیة» از آثار فلسفی فارابی

نویسنده [English]

  • sayedaliasghar alavi 2
1
2 Assistant professor, Islamic science and culture academy
چکیده [English]

ابو نصر محمد بن محمد فارابی(259- 339ق/ 872- 950م)، معروف به معلم ثانی از حکمای بزرگ جهان اسلام است که آثار بسیار مهمی را در زمینه های مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی، موسیقی و ... از خود به یادگار گذاشته است، علی رغم اینکه بخش قابل توجهی از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، لکن برخی از آثار وی آن‌گونه که باید تصحیح نشده‌اند.از جملۀ رسالۀ «الدعاوی القلبیة» است. در صحّت انتساب این رساله هیچ تردیدی وجود ندارد. فارابی در این رساله مباحث مهم مختلف فلسفی را بطور اجمال ارائه کرده است، اقسام وجود، صفات واجب تعالی، کیفیت صدور عقول عشره ، مبدء صدور افلاک و اجرام آسمانی، مبادی حرکات در اجسام، مباحث نفس نباتی و حیوانی، قوا و قوانین آن، خیر و شر، مباحثی مربوط به انبیاء و معجزات آنان و سعادت انسان، از جمله مباحثی است که در این رساله به آنها پرداخته شده است. تصحیح این رساله با سه نسخه خطی و یک نسخه مطبوع برای نخستین بار، ثبت اختلاف نسخ در موارد مغیر معنا، اصلاح تصحیفات ناسخ، رفع اشکالات تصحیح قبلی، عنوان بندی، تنزیل هامش مناسب، توضیح برخی از اصطلاحات و واژه‌ها و اعراب‌ گذاری در موارد لزوم و تحلیل و تبیین برخی از نظریه های فارابی در رساله حاضر در خصوص مباحثی همچون «وحدت واجب الوجود»، «کیفیت صدور عقول عشره از ذات باری تعالی» و «ابداع» و تمایز آن با نظریه‌های اندیشمندان و حکمای دیگر از ویژگی‌های این تصحیح به شمار می‌رود. در تصحیح این اثر از روش قیاسی بهره گرفته شده است.

ابو نصر محمد بن محمد فارابی(259- 339ق/ 872- 950م)، معروف به معلم ثانی از حکمای بزرگ جهان اسلام است که آثار بسیار مهمی را در زمینه های مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی، موسیقی و ... از خود به یادگار گذاشته است، علی رغم اینکه بخش قابل توجهی از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، لکن برخی از آثار وی آن‌گونه که باید تصحیح نشده‌اند.از جملۀ رسالۀ «الدعاوی القلبیة» است. در صحّت انتساب این رساله هیچ تردیدی وجود ندارد. فارابی در این رساله مباحث مهم مختلف فلسفی را بطور اجمال ارائه کرده است، اقسام وجود، صفات واجب تعالی، کیفیت صدور عقول عشره ، مبدء صدور افلاک و اجرام آسمانی، مبادی حرکات در اجسام، مباحث نفس نباتی و حیوانی، قوا و قوانین آن، خیر و شر، مباحثی مربوط به انبیاء و معجزات آنان و سعادت انسان، از جمله مباحثی است که در این رساله به آنها پرداخته شده است. تصحیح این رساله با سه نسخه خطی و یک نسخه مطبوع برای نخستین بار، ثبت اختلاف نسخ در موارد مغیر معنا، اصلاح تصحیفات ناسخ، رفع اشکالات تصحیح قبلی، عنوان بندی، تنزیل هامش مناسب، توضیح برخی از اصطلاحات و واژه‌ها و اعراب‌ گذاری در موارد لزوم و تحلیل و تبیین برخی از نظریه های فارابی در رساله حاضر در خصوص مباحثی همچون «وحدت واجب الوجود»، «کیفیت صدور عقول عشره از ذات باری تعالی» و «ابداع» و تمایز آن با نظریه‌های اندیشمندان و حکمای دیگر از ویژگی‌های این تصحیح به شمار می‌رود. در تصحیح این اثر از روش قیاسی بهره گرفته شده است.

ابو نصر محمد بن محمد فارابی(259- 339ق/ 872- 950م)، معروف به معلم ثانی از حکمای بزرگ جهان اسلام است که آثار بسیار مهمی را در زمینه های مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی، موسیقی و ... از خود به یادگار گذاشته است، علی رغم اینکه بخش قابل توجهی از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، لکن برخی از آثار وی آن‌گونه که باید تصحیح نشده‌اند.از جملۀ رسالۀ «الدعاوی القلبیة» است. در صحّت انتساب این رساله هیچ تردیدی وجود ندارد. فارابی در این رساله مباحث مهم مختلف فلسفی را بطور اجمال ارائه کرده است، اقسام وجود، صفات واجب تعالی، کیفیت صدور عقول عشره ، مبدء صدور افلاک و اجرام آسمانی، مبادی حرکات در اجسام، مباحث نفس نباتی و حیوانی، قوا و قوانین آن، خیر و شر، مباحثی مربوط به انبیاء و معجزات آنان و سعادت انسان، از جمله مباحثی است که در این رساله به آنها پرداخته شده است. تصحیح این رساله با سه نسخه خطی و یک نسخه مطبوع برای نخستین بار، ثبت اختلاف نسخ در موارد مغیر معنا، اصلاح تصحیفات ناسخ، رفع اشکالات تصحیح قبلی، عنوان بندی، تنزیل هامش مناسب، توضیح برخی از اصطلاحات و واژه‌ها و اعراب‌ گذاری در موارد لزوم و تحلیل و تبیین برخی از نظریه های فارابی در رساله حاضر در خصوص مباحثی همچون «وحدت واجب الوجود»، «کیفیت صدور عقول عشره از ذات باری تعالی» و «ابداع» و تمایز آن با نظریه‌های اندیشمندان و حکمای دیگر از ویژگی‌های این تصحیح به شمار می‌رود. در تصحیح این اثر از روش قیاسی بهره گرفته شده است.

کلیدواژه‌ها [English]

  • فارابی
  • الدعاوی القلبیه
  • صفات واجب
  • تصحیح انتقادی
  • عقول عشره
  • ابداع